Recensie Lectuur

Share Button

Vooruit met de geit!

De geschiedenis vd vooruitgang CoverRutger Bregman – De geschiedenis van de vooruitgang

Waar komt de hedendaagse hang naar nostalgie vandaan? Die vraag beantwoordt historicus en schrijver Bregman. Hij neemt ons daartoe mee op reis van de oerknal tot nu en vertelt het verhaal van dat uitzonderlijke zoogdier mens, dat zich in een uithoek van het heelal tegenwoordig vooral vastklampt aan het verhaal dat vroeger alles beter was.

De geschiedenis van de vooruitgang is een zoektocht naar een nieuw vooruitgangsgeloof in een tijdperk dat er maar niet in kan voorzien. Misschien is dat de reden dat Radio Nostalgia zo’n succes is, aldus Bregman. En dat is minder onschuldig dan het lijkt, want geen enkele beschaving kan zonder een optimistisch toekomstperspectief.

Bregman laat ook zien dat, net zo goed als pessimisme, optimisme ook in toom moet worden gehouden. Wat hij de ‘vooruitgangsval’ noemt, ligt altijd op de loer. Een treffend voorbeeld is het tijdperk dat vooraf ging aan de 1e Wereldoorlog.

De geschiedenis deelt Bregman in vijf tijdperken in. Hij bespreekt deze perioden echter niet alleen maar chronologisch, maar legt constant verbanden met andere historische perioden en het nu. Hierdoor weet hij het verleden waarlijk tot leven te wekken.

Daarnaast getuigt het verhaal van levendigheid omdat Bregman vertelt alsof hij aan de borreltafel zit. Zijn bedoeling om daarmee aan overtuigingskracht te winnen, is zeer geslaagd.

Wat ook maakt dat het een prettig leesbaar boek is, is Bregmans gevoel voor humor.

In de negentiende eeuw groeide de interesse van de Engelsen in Chinese goederen. Maar de Chinezen hadden geen behoefte aan Engelse producten en namen alleen genoegen met goud en zilver. Toen bleek dat veel Chinezen een bijna onstilbare behoefte aan opium hadden, besloten de Engelsen de opiummarkt open te breken. In 1832 kwam er zoveel opium China binnen dat 3 miljoen Chinezen het hele jaar door stoned konden blijven. Sommige adviseurs van de keizer stelden een gedoogbeleid voor, zodat de Britse import zou worden weggeconcurreerd door thuisteelt en er belasting kon worden geheven op de opium. Maar de keizer was Joop den Uyl niet en verklaarde in 1839 de oorlog aan de drugs.

Hier is overigens niet een historicus aan het woord die lollig wil zijn. Bregman heeft wel degelijk een boodschap voor ons. Daaruit blijkt dat hij een scherp observator is.

De publieke sfeer wordt gedomineerd door managers die grote macht uitoefenen, maar geen verantwoording afleggen. Ze zijn de kinderen van de gedachte dat de overheid ‘een bedrijf’ zou moeten zijn. Er is een bureaucratisch managementsysteem ontstaan, vol regels, protocollen, prestatie-indicatoren en targets. Denk aan de thuiszorghulp die 7 minuten heeft voor de steunkousen, 2 minuten voor het smeren van een beschuitje en 30 minuten voor het wassen. Alles wat niet te meten valt – een alledaags praatje, een beetje menselijke aandacht – wordt op deze manier als overbodig en verliesgevend bestempeld. Dit is geen ‘mild despotisme’ meer, maar pure controlezucht.

Net zoals Verhaeghe en anderen signaleren, ziet ook Bregman dat in onze maatschappij het vertrouwen op zijn retour is. In tijden van overbodige luxe is het geen overbodige luxe ons daarop te bezinnen, want vertrouwen is de zuurstof van gezamenlijke vooruitgang. Het perspectief richten op de maatschappij als geheel is volgens Bregman dan ook nodig.

Pleit Bregman voor een nieuwe utopie? Ja, maar niet in een vorm waar anderen, zoals John Gray, voor waarschuwen. Bregman stelt dat Gray en de zijnen terecht waarschuwen, maar ook dat zij teveel zwelgen in chagrijn. Daarom pleit hij voor een voorzichtige utopie, een die geen harde richtlijnen opstelt voor de toekomst, maar hoogstens een oor te luisteren legt voor de betere wereld die komen gaat.

Dit boek is te zien als een oproep om met de lessen uit het verleden in het achterhoofd, gezamenlijk de schouders er weer onder te zetten. Met, zoals Bregman zegt, een sprankje utopisme en een vleugje scepsis. Dat vereist een andere manier van kijken en dus moed. In ieder geval een die ingaat tegen het huidige economische denken dat alleen maar ‘groei’ als uitgangspunt lijkt te hebben.

Kortom, weg met het onbehagen, want er valt nog veel moois te doen. Daarom alleen al, een regelrechte aanrader en terechte prijswinnaar*.

sterren 9

Rutger Bregman – De geschiedenis van de vooruitgang

Uitgeverij De Bezige Bij

2013

Paperback €22,90 / E-book €14,99

* Winnaar Liberales-prijs voor het beste Nederlandstalige non-fictie boek 2013

Zie ook:  Interview VPRO’s Tegenlicht

Interview Pauw & Witteman

 

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *