Recensie Lectuur

Share Button

Herkenbaar

Jos Palm_MoederkerkJos Palm – Moederkerk.

Hoe onderging de gewone man en vrouw de opkomst en de ondergang van de Rooms-Katholieke kerk? Die vraag beantwoordt Jos Palm door te beschrijven hoe zijn moeder dit beleefde, zij die toch vooral een ‘goed katholiek’ wilde zijn.

De reden dat Palm zijn portret maakte is dat de eenvoudig gelovige, tot nu toe nauwelijks in beeld kwam. Palm ging daarom te rade bij zijn herinneringen, oude foto’s, schriftjes en andere overblijfselen van zijn moeder en zag ook het volledige kerkarchief van Zeddam in.

Palm begint bij zijn eigen jeugd en vertelt dat van het geloof van hem en zijn broers en zussen (geboren in de jaren vijftig), niet veel meer overbleef dan een restje loyaliteit aan hun ouders. Zo werden zijn ouders met kerkelijk ceremonieel begraven, maar alleen omdat zij dat graag zo wilden.

Daarna gaat Palm verder terug in de tijd. Hij vertelt dat zijn moeder werd geboren binnen een door de kerk gearrangeerd verstandshuwelijk. Het was de bedoeling dat door te huwen, zijn grootvader zou genezen van ‘een kwaal’. Hiermee illustreert Palm dat rond het begin van de twintigste eeuw, de kerk diep op het leven van de gelovigen ingreep. Wat overigens ook net na de Tweede Wereldoorlog nog het geval was, toen de kerk er alles aan deed om de verkering van zijn moeder met haar protestantse jeugdliefde Henk, te ontmoedigen.

Na de oorlog ontstaan er scheuren in wat Palm noemt ‘misschien wel de meest sociaal intelligente absolute dictatuur van de twintigste eeuw’. Vooral in de jaren zestig, als blijkt dat de roomse gezagsdragers verschillende opvattingen uitdragen (o.a. monseigneur Bekkers) en het Vaticaan na een vierjarig Concilie (1962-1966) niet veel meer weet te produceren dan een berg regels die voor meerdere uitleg vatbaar zijn. Het leidt tot verwarring alom, ook binnen het gezin Palm.

Zoals Godfried Bomans ooit schreef, laat de kerk haar gelovigen ‘in de kou’ staan. Van wat eens een warme deken was, is niet veel meer over. Voor de ouders van Palm is de kerk, hun kerk niet meer.

Gehecht als ze waren aan een kerk die plechtstatig voorschreef en voorbad, voelden ze zich veelal in de steek gelaten of op z’n minst in de war gebracht door hun herders. Op hun beurt voelden dezen zich verraden door de kerk van eeuwen, die van hen een soort onaanraakbaren op het altaar had gemaakt. Er was zogezegd sprake van een dubbele kortsluiting: tussen gelovigen en priesters, en tussen priesters en de leergezagrijke kerk te Rome. Dit zou nooit meer goed komen.

Uiteindelijk komt Palm terecht in kringen van de SP (Socialistische Partij). Nu hij daarop terugkijkt, ziet hij dat de partij eigenlijk niet veel meer deed dan op eigentijdse wijze het verlangen naar devotie van kinderen van roomse ouders vervullen. Waar ooit geknield werd voor Maria, werd dat nu gedaan voor Marx, Mao en anderen.

Dat we ondertussen werkvee waren voor kleine totalitaire verleiders, zagen we niet. We zagen alleen het geluk dat panklaar op ons lag te wachten.

Ondanks dat Palm een goede poging doet om er achter te komen wat het nu precies was dat zijn ouders zo hardnekkig deed vasthouden aan een gebiedende kerk, lukt hem dat niet. Misschien komt dit door de ambivalente houding van zijn moeder, die enerzijds opging in haar geloof, maar ook goed kon relativeren.

In ieder geval geeft Palm een mooi historische schets van een gezin dat – zeker in het begin – helemaal in het teken stond van het roomse geloof. Goed naar voren komt dat de roomse kerk vooral zichzelf feliciteerde, voordat zij in haar eigen mes viel.

Al met al een goed geschreven boek. Zeer herkenbaar voor hen die het allemaal meemaakten, maar ook interessant voor degenen met een ander geloof, of zij die er reeds vanaf vielen.

sterren 8

GebrokenJos Palm – Moederkerk. De ondergang van rooms Nederland

Atlas-Contact

2012

Paperback € 19,95

Share Button

Een gedachte over “Recensie Lectuur

  1. Beste Jeroen,
    Als voormalige roomse koorknaap is jouw recensie voor mij heel herkenbaar. Ik heb inmiddels aardig wat gelezen en ervaren op dit terrein. Opvallend was soms een bepaalde kadaverdiscipline. In het tijd van het rijke roomse leven gaf je geen kritiek op wereldlijke en kerkelijk gezagsdragers. Dit was ook vaak in protestantse kringen het geval vanuit de overtuiging dat de overheid door god gegeven is. In orthodoxe kringen hangt men dit beginsel nog steeds aan. Ik weet uit eigen kring dat met name voor de oudere generaties de RK-kerk meedogenloos kon zijn. Zonder getrouwd te zijn een kind krijgen was een doodzonde. Deze vrouwen zijn ronduit vernederend behandeld. De laatste tijd hebben we verschrikkelijk verhalen uit Ierland gehoord (bv. de babylijkjes rond een klooster). Net als in Ierland gingen in Nederland veel ongehuwde moeders naar een ‘gesticht’ en werden gedwongen hun kind ter adoptie af te staan. Mannen bleven altijd buiten schot alsof die er niets mee te maken hadden. Laten we het maar niet hebben over misbruik.
    Opvallend is dat in Islam-kringen onderwerping juist in onze tijd weer manifest wordt na een in een aantal Arabische landen tamelijk liberaal klimaat. Tegen dat afschuwelijke IS-geweld (en ook bepaalde andere groepen) is niets opgewassen. Dan is onderwerping een zaak van levensbelang. Die periodes hebben we ook binnen christelijke stromingen gekend. Het wordt link als staat en religie samengaan. Daarom is voor mij de scheiding van kerk en staat heilig. Ik hoop nog eens toe te komen aan het boek van Jos Palm. Groet, Jan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *