Recensie Lectuur

Share Button

Het onbeschrijfelijke beschreven

 

Ik_ontsnapte_uit_auschwitzRudolf Vrba – Ik ontsnapte uit Auschwitz

Tijdens het bestaan van het vernietigingskamp Auschwitz, lukt het slechts vijf mensen om na een ontsnapping daadwerkelijk de vrijheid te bereiken. Eén van hen is de Slowaak Rudolf Vrba, die samen met zijn vriend Alfréd Wetzler op 10 april 1944 de benen neemt.

In dit boek – dat overigens al in 1963 in het Engels uitkomt onder de titel ‘I cannot forgive’ – beschrijft de Joodse Vrba minutieus hoe het er in het kamp aan toegaat en hoe het hem lukt te overleven in de hel op aarde.

Als in zijn land – dat wordt geregeerd door een marionettenregering van de Duitsers – de deportatiewetten van kracht worden, besluit de dan 17 jarige Vrba naar Engeland te vluchten. Hij wil zich bij het Tsjechoslowaakse leger in ballingschap aansluiten. Volgens Vrba komt dat besluit nogal laat omdat de anti-Joodse wetten geleidelijk worden ingevoerd. Er is sprake van het principe van de gekookte kikker.

Al snel wordt de onervaren Vrba opgepakt en uiteindelijk belandt hij in Auschwitz. Daar wordt de jonge en gezonde Vrba geselecteerd om vuil en zeer zwaar werk te doen. Nadat hij het reilen en zijlen in het kamp beter leert kennen, weet hij een ‘luxer’ baantje te bemachtigen als administrateur bij het zogenoemde Canada-commando, de plaats waar alle bezittingen van de gevangen worden gesorteerd.

Alles, maar dan ook werkelijk alles wordt gebruikt en gecontroleerd. Zo worden alle meegebrachte tubes tandpasta uitgeknepen, want ten minste één op de duizend bevat een diamant. De gedeporteerden verstoppen ze, mocht het ooit nodig zijn om bepaalde voorrechten te kopen.

In het kamp is moord en doodslag aan de orde van de dag. Veel kampbewaarders gaan zich te buiten aan gruweldaden en zo is het tussen een aantal van hen bijvoorbeeld een sport om zoveel mogelijk gevangen met één vuistslag te kunnen doden. Ook Vrba ontkomt niet aan mishandelingen, maar hij overleeft alles op wonderbaarlijke wijze.

Misschien kwam het doordat ik jong en sterk was, maar ik had de optimistische zienswijze ontwikkeld van een soldaat die gelooft dat de man naast hem gedood zou kunnen worden, maar dat hij zelf immuun blijft.

Ik had het als een vast gegeven aanvaard dat iedereen in het kamp zou kunnen sterven. Maar ik geloofde vast dat ik zou ontsnappen en voor zover ik me kan herinneren heb ik dat geloof nooit opgegeven, ook niet toen ik de ene poging na de andere zag eindigen in mislukking en een vernederende dood.

Met het vaste besluit voor ogen om de wereld te laten weten wat er in de kampen gebeurt en een flink portie slimheid en geluk, lukt het Vrba uiteindelijk Hongarije te bereiken. Daar doen Vrba en Wetzler uitgebreid verslag, waar ook Roosevelt en Churchill van op de hoogte worden gebracht.

Dat wat de twee vertellen gaat in eerste instantie het voorstellingsvermogen van veel mensen te boven. Toch lukt het ze de meesten te overtuigen, ook al merkt Vrba dat zijn inspanningen niet kunnen voorkomen dat 437.000 Hongaren alsnog naar Auschwitz worden afgevoerd. Pas als meerdere regeringsleiders het Vrba-Wetzler rapport lezen en druk uitoefenen op het Hongaarse bewind, stopt de deportatie en worden 200.000 levens gered.

Vrba doet zijn verhaal op een manier die bijna achteloos is. Hij houdt het zoveel mogelijk bij de feiten en hier en daar komt er zelfs humor bij kijken. Niet zonder reden, want het zorgt ervoor dat het boek leesbaar is. Sterker nog, het boek is een echte pageturner dat je, ondanks alles, weet mee te slepen.

Vrba wilde dat zoveel mogelijk mensen zijn verhaal zouden lezen. Hij wil niet alleen duidelijk maken wat er gebeurde, maar vooral ook hoe het kon gebeuren. Als waarschuwing, opdat de methoden van de nazi’s nooit nageaapt zullen worden en dat er nooit meer medemensen op zo’n manier worden verlaagd.

De waarschuwing van Vrba is duidelijk genoeg. Maar helaas is zijn wens tot op heden nog niet uitgekomen. Er zijn nog steeds concentratiekampen en er worden op het moment dat je dit leest, nog steeds praktijken toegepast die in Auschwitz voorkwamen. Denk alleen maar eens aan Noord-Korea, het grootste concentratiekamp ter wereld. Reden genoeg om het boek nog vele malen te herdrukken. Opdat wij niet vergeten.

sterren 8

auschwitz-birkenauRudolf Vrba – Ik ontsnapte uit Auschwitz

Vertaald door M.J. Strengholt

Kosmos uitgevers

2013

Paperback € 14,99 / E-book € 9,99

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.