Recensie Lectuur

Share Button

De sauna als inspiratie

 

Marcia_Luyten Ziende_blind CoverMarcia Luyten – Ziende Blind

Gaat Nederland steeds meer op Afrika lijken? Econoom en cultuurhistoricus Marcia Luyten vroeg het zich af. Nadat ze enkele jaren in Afrika woonde, zag ze bij terugkeer een patroon in de ontwikkeling van Nederland en andere westerse landen.

Luyten kwam op het idee in de sauna. Daar realiseerde ze zich dat diezelfde sauna een metafoor is voor een open en vrije samenleving. Een samenleving die alleen open en vrij kan zijn als men bepaalde regels in acht neemt.

Gemengd bloot vraagt om terughoudendheid. Je ogen zijn open, maar je kijkt niet. Het is ingewikkelder: als je wel iets ziet – genoeg tribale versieringen als blikvanger – laat je dat niet merken. Het is de kunst van ziende blind zijn.

Een open en vrije samenleving als de onze, houdt zich niet vanzelf in stand, aldus Luyten. Als we blijven steken in de halfbakken revolutie van de jaren zestig en we niet leven volgens nieuwe morele kaders, dan zakt de zaak scheef. Want vrijheid is niet hetzelfde als grenzeloosheid.

Het ontbreken van morele kaders leidt tot inhaligheid, kortetermijndenken in economie en politiek en uitholling van instituties. De afgelopen decennia hebben we dit kunnen zien. Deze ontwikkelingen bedreigen ons goede leven van binnenuit. Luyten illustreert dit o.a. aan de hand van de opkomst en ondergang van Ahold-directeur Verhoeven, de vriendjespolitiek van Hans Alders en de ongebreidelde bureaucratie, waarin niemand meer eigenaar van een probleem lijkt te zijn. Afrikaanse toestanden winnen terrein, tot in de zorg aan toe.

Natuurlijk is er een verschil tussen Afrika en het westen. Maar toch. Net zoals dat in Afrika vaak het geval is, krijgt in het westen steeds meer een elite het voor het zeggen en draait de politiek steeds minder om partijen en meer om personen. Fortuyn, Wilders en anderen bespelen met goedkope oneliners het onderbuikgevoel.

Luyten stelt voor de revolutie van de jaren zestig af te maken. Om te voorkomen dat de verworven vrijheid in handen valt van ofwel conservatieve witte mannen in pakken – die het graag over ‘harder optreden’ hebben – ofwel in handen valt van fanatiekelingen die zich de jaren zestig hebben toegeëigend en vrijblijvendheid prediken. Nee, zegt Luyten, in plaats daarvan moet de westerse mens zichzelf leren corrigeren.

Dat zichzelf corrigeren grote inspanningen vraagt van zowel individu, directe omgeving als van de samenleving als geheel, daar is Luyten zich van bewust. Ook is het een kwestie van lange adem. Maar, zegt ze, een andere weg is er niet.

Het is een Sisyphus-arbeid waarbij we het steenblok steeds weer omhoog zullen moeten rollen – met het verschil dat Sisyphus in de onderwereld zat en wij in elk geval wat dichter bij het paradijs.

Duw je dat zware steenblok niet hard genoeg omhoog, dan zal het gaan rollen naar een lager punt waar samenlevingen zich naartoe lijken te bewegen wanneer de vrijheid onvoldoende is gewaarborgd.

Luyten is zich ervan bewust dat wat zij bespreekt en voorstelt, niet nieuw is. Toch is haar boek een eyeopener omdat ze origineel is in zowel het zien van een patroon, als in haar vergelijking met Afrika. Haar boek heeft daardoor voldoende zeggingskracht, mede door het feit dat ze zelf inwoner van Afrika is geweest en daardoor in staat was om afstand te nemen. Daardoor ziet ze datgene, waar de meesten van ons blind voor zijn. Waar een bezoek aan de sauna al niet goed voor kan zijn.

sterren 8

blinddoek

Marcia Luyten – Ziende Blind – Hoe onze politiek, economie en cultuur ‘Afrikaanse’ trekken krijgen

Uitgeverij Fosfor

2013

E-book € 4,99

 

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *