Recensie literatuur & lectuur

Share Button

Dirk de Wachter – Borderline times

BorderlineTimes coverIn de geluklijst van 149 landen staan Nederland en België op de 15e en 23e plaats. Voor al dat geluk wordt wel een hoge prijs betaald. Meer dan een kwart van de Belgen voelt zich sterk tot heel sterk sociaal eenzaam en bijna 165 miljoen Europeanen (38% van de bevolking), lijden onder depressie, angststoornissen, slapeloosheid of dementie. Hoe kan dat?

Bestseller-psychiater Dirk de Wachter, diensthoofd gezinstherapie bij de Universiteit van Leuven, geeft een verklaring voor de paradoxale situatie. We zijn met z’n allen zo verslaafd aan geluk, zegt hij, dat we er ongelukkig van worden. We leggen de lat veel te hoog en zijn niet meer in staat ons een beetje ongelukkig te voelen. Gelukkig zijn is de norm en als je dat niet bent, dan ben je ziek.

De Wachter signaleert dat men bij tegenslag een snelle oplossing wil in de vorm van pillen. Immers, wij zijn ons brein en als we ons ongelukkig voelen is er sprake van een neurologische afwijking, zo wordt al snel gedacht.

De Wachter verkondigt geen blijde boodschap, maar toch is zijn boek een succes en is hij een veelgevraagd spreker. Dat komt volgens hem omdat velen zich in zijn werk herkennen en zeggen: ‘Dit is wat wij bedoelen’. Kennelijk raakt hij bij veel mensen een gevoelige snaar.

Was vroeger alles beter? Nee, zegt De Wachter. Maar we hebben wel de baby met het badwater weggegooid. Er is meer vrijheid en we hebben meer te besteden. Maar tegelijkertijd zijn we doorgeschoten en is er nauwelijks nog iets als een basis, waardoor het leven erg oppervlakkig is geworden. Dit uit zich bijvoorbeeld in relaties, die bij het minste of geringste worden verbroken. Terwijl het samen doorleven van de kwade dagen nu juist kan zorgen voor hechtere relaties.

Aan de hand van de negen criteria van de stoornis ‘borderline’ houdt De Wachter de maatschappij tegen het licht. Zo bezien blijkt er verrassend weinig verschil tussen zieken en niet zieken. Maar gelukkig laat hij ook optimistische geluiden horen. De Wachter vindt ze bij o.a. de Franse schrijver Michel Houellebecq, de psycholoog Verhaeghe de Nederlandse schrijver Guus Kuijer. Zij verwoorden – vaak op een bijzonder krachtige manier – wat De Wachter bedoelt.

Ik lees hier en daar dat de mens “in balans” moet zijn. Wat wordt daarmee bedoeld? Is een rivier die van een berg af stroomt uit balans? Is een rimpelloos meer in balans? Als dat zo is denk ik dat de mens eerder vergelijkbaar is met de rivier dan met het meer. Is daar iets op tegen? Zou het misschien horen bij de aard van het beestje? Iemand die balanceert ís niet in evenwicht, hij hóúdt zich in evenwicht. Koorddansen is een triomfantelijke metafoor voor het leven: je moet er hard op oefenen, het is riskant, maar het kán. (…) In balans zijn is de dood in de pot. Uit balans zijn is, lijkt me, onze natuurlijke toestand – Guus Kuijer

De Wachter geeft geen oplossing voor de zorgwekkende toestand in de westerse maatschappij. Dat kan ook niet, zegt hij, omdat ieder mensenleven anders is. In plaats daarvan geeft hij ‘een aanzet tot een antwoord’. Hij pleit voor een houding die twijfel toelaat, het ‘niet-weten’. Ook stelt hij voor de drie richtlijnen van Levinas in acht te nemen.

Met zijn aanzet tot een antwoord, doet De Wachter denken aan de grote denker Jiddu Krishnamurti, die ook niet in de valkuil trapte antwoorden te geven. In plaats daarvan spoorde hij, net als De Wachter, ons aan goed en dus eerlijk te kijken naar onszelf. Als de mens dat zou doen, zegt Krishnamurti, dan zou direct duidelijk zijn wat men zou moeten doen.

Het vlot geschreven boek van De Wachter houdt ons een spiegel voor. De vraag is echter of wij naar onszelf durven kijken en dat ook daadwerkelijk doen. Zijn we in staat ons tijdelijk een beetje ongelukkig te voelen, zodat de kans groot is dat ons geluk daarna groter is? Niet omdat we ernaar streven, maar omdat ons dan (weer) duidelijk is waar onze grenzen (‘borders’) liggen.

Beoordeling: 9borderline

 

 

 

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *