Recensie literatuur

Share Button

knielen coverJan Siebelink – Knielen op een bed violen

‘Knielen op een bed violen’ is inmiddels een klassieker binnen de Nederlandse literatuur. Het boek werd keer op keer herdrukt, nadat Jan Siebelink er in 2005 de Ako Literatuurprijs mee won. En ook in het buitenland is er meer belangstelling dan normaal. Zo verscheen dit voorjaar de Engelse vertaling als E-book.

Wat maakt dat het boek zo’n succes is? De thema’s zijn niet nieuw (vader-zoon en man-vrouw relatie, geloofsperikelen), de periode van de Tweede Wereldoorlog wordt niet beschreven en het is een lijvig boek. Toch pak je het steeds weer.

‘Knielen’ vertelt het verhaal van Hans Sievez. Na de dood van zijn moeder is hij alleen met zijn vader. Deze laat zich sterk beïnvloeden door zwaar gelovige turfschippers uit Oost-Friesland. Dit is echter niets voor een vrije geest als Hans en hij keert zijn vader de rug toe. Hans gaat in de omgeving van Den-Haag werken als tuindersleerling.

Op de kwekerij komt Hans weer in aanraking met streng gelovigen. Een collega probeert hem te bekeren. Hans wil daar echter niets van weten, want hij heeft gezien wat dit met zijn vader deed. Later, als hij zijn eigen kwekerij heeft, staat de oud-collega ineens op de stoep. Opnieuw probeert hij Hans te bekeren. Om van het gezeur af te zijn, koopt Hans een van zijn geloofsboeken. Benieuwd naar wat erin staat, leest hij en wordt – alsnog – geraakt. Wat volgt is een leven rondom het geloof, waarbij de hoofdpersoon zowel een strijd levert met zichzelf als met zijn omgeving.

‘Knielen’ is een roman met een sterk autobiografische inslag. Siebelink zag als jongen hoe zijn vader onder de invloed raakte van streng gelovigen, in dit geval de Paauwianen. Door dit boek te schrijven probeerde hij zijn vader beter te begrijpen.

Siebelink zegt dat het begrijpen van zijn vader niet helemaal gelukt is. Wat hij wel begrijpt is het idee dat religie het enige is wat echt telt in het leven. Al het andere is oppervlakkig. Maar, zegt Siebelink, problematisch is wát dan te geloven. Siebelink laat zich dus – in tegenstelling tot zijn vader en de hoofdpersoon in zijn boek – niet in een hokje stoppen.

Siebelink beschrijft goed hoe de Paauwianen op slinkse wijze proberen de macht in het gezin over te nemen. Iets dat Siebelink als kind thuis ook zag gebeuren en wat hem nog steeds steekt. Dat is te begrijpen want tijdens het lezen vraag je je regelmatig af waar de Paauwianen het lef vandaan halen zich zo op te dringen.

‘Knielen’ is goed geschreven. Het kweken van bloemen en planten, de natuur en het gevoelsleven van Hans, komen tot volle bloei. Wel wordt het op een zeker moment wat te veel van het goede en vervalt Siebelink in herhaling. Hij had er beter aan gedaan wat zuiniger aan te doen, net als met het citeren van geloofsteksten die je links en rechts om de oren vliegen.

Afgezien van deze kritiek is de schrijfkwaliteit hoog. Dit geldt bijvoorbeeld voor het ‘opkomen voor de Waarheid’. Siebelink beschrijft mooi hoe de Paauwianen vriendelijk zijn voor wie hun inzichten deelt, maar fel, gemeen en brutaal zijn naar anderen. Knap is dat Siebelink zich hierbij niet afzet tegen de Paauwianen, maar de feiten voor zich laat spreken.

Terug naar de beginvraag: Wat maakt dat het boek velen aanspreekt? Dat zit ‘m niet in het verhaal, de thema’s of de reden die Siebelink aandraagt, namelijk dat het boek veel mensen troost biedt omdat het – zoals Siebelink dat noemt – tegen de ‘verplatting’ ingaat. De populariteit is eerder te danken aan de innerlijke strijd van de hoofdpersoon. Die zal herkenbaar zijn voor veel mensen. Het geloof kan daarbij een rol spelen, maar dat hoeft niet.

Daarnaast zal het boek veel mensen aanspreken omdat Siebelink de spanning goed weet vast te houden. Al lezend voel je regelmatig de neiging om de hoofdpersoon bij zijn lurven te grijpen en hem bij zinnen te brengen. Je vraagt je hoofdschuddend af hoe het toch kan dat iemand zich zo gevangen laat zetten, terwijl hij nota bene zélf de sleutel in handen heeft. Iets wat Siebelink zich over zijn vader nog steeds afvraagt.

knielensterren 8

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *