Tagarchief: Joep Dohmen

Recensie lectuur

Share Button

Nee, dit is niet alles

 

Tegen de onverschilligheid CoverJoep Dohmen – Tegen de onverschilligheid

Het doen en laten van veel mensen in de westerse wereld, heeft vaak het karakter van wat de schilder Karel Appel ooit over zichzelf zei: ‘Ik rotzooi maar een beetje an’. Of Appel echt zo onverschillig was, dat is nog maar de vraag. Wat in de huidige maatschappij in ieder geval wel duidelijk is, is dat het individu en zijn vrijheid centraal staan. Het liberalisme viert hoogtij.

Filosoof Joep Dohmen maakt zich zorgen over het feit dat de moderne mens vooral bezig is met zichzelf en met zijn eigen vrijheid. Vrijheid en keuzemogelijkheden zijn prachtig, ware het niet dat de meeste mensen niet lijken te weten hoe ze met hun vrijheid moeten omgaan. Ze zijn weinig weerbaar. Dit komt omdat de traditionele kaders van weleer geen houvast meer bieden en de mens het dus zelf moet uitzoeken.

Dohmen signaleert dat de mens die de ‘levenskunst’ niet verstaat, is overgeleverd aan de grillen van de markt. Hij komt niet veel verder dan consumeren en genieten (tegenwoordig een múst). Hij mag dan in eerste instantie denken dat geluk maakbaar is en dat het voor het oprapen ligt, maar uiteindelijk vraagt hij zich af of er in het leven niet meer is dan eten, drinken, slapen, seks, werken, geld verdienen, op vakantie gaan en vervolgens terugkeren tot de orde van de dag. Oftewel: is dit alles?

Dohmen neemt een lange aanloop om ons duidelijk te maken wat hij verstaat onder levenskunst. Hij neemt ons eerst mee naar de oude Grieken, die er ook al over nadachten. Want waarom het wiel opnieuw uitvinden, als dat voor een groot deel al is gedaan? En daarbij, ze kunnen ons inspireren.

Snel wordt duidelijk dat zowel de oude als de moderne filosofen geen pasklare antwoorden hebben. Ook Dohmen niet. Dat kan ook niet, zegt Dohmen, want uitvinden hoe je moet leven is een levenslang proces. Je bent er nooit klaar mee.

Hoewel er geen recepten bestaan, is er toch genoeg zinnigs te zeggen over de kunst van hoe te leven. Wil de mens écht gelukkig zijn, zo zegt Dohmen, dan is het zaak dat hij bewust leeft en dat hij zijn idealen in de praktijk vormgeeft. Wat Dohmen daarbij goed duidelijk maakt is dat het bij idealen niet gaat om het bereiken van een bestemming, maar wel om de manier waarop de mens leeft. Oftewel:

Je kunt een ideaal nooit ‘bereiken’ maar alleen belichamen.

Gaat het Dohmen alleen maar om de individuele mens? Geenszins. Hij heeft ook oog voor het samenleven van mensen. Het is een essentieel onderdeel van de levenskunst. Dohmen maakt dit duidelijk aan de hand van het concept ‘vriendschap’. Hij pleit voor het opbloeien van een moderne vriendschapscultuur.

Hoe weinig zelfstandig en hoe ongelukkig veel mensen intussen zijn – en hoezeer we juist een vriendschapscultuur ontberen – blijkt misschien het meest duidelijk uit het enorme leger van therapeuten, consultants en allerhande coaches dat vandaag een moordende concurrentieslag levert om vastgelopen individuen weer vlot te trekken.

De zienswijzen van Dohmen zijn waardevol. Hij maakt goed duidelijk waar het in de liberale samenleving aan schort en wat daarvan de oorzaken zijn. Daarnaast probeert hij de lezer te inspireren, overigens zonder zich op te dringen.

Hoewel zijn boek belangrijk is voor een groot publiek, is het niet ondenkbaar dat het slechts door een klein publiek wordt gelezen. Dat zit ‘m niet alleen in het feit dat zoiets als het bedrijven van levenskunst verre van eenvoudig is, maar ook omdat het werk van Dohmen moeilijk is te begrijpen als je niet beschikt over enige voorkennis van de geesteswetenschappen in het algemeen en de filosofie in het bijzonder. Het is zware kost.

Inhoudelijk gezien valt er zo goed als niets op het boek aan te merken. Dohmen kent zijn klassiekers en hij gaat gedegen te werk. Wel vliegt hij één keer uit de bocht als hij beweert dat de oosterse varianten van levenskunst, zoals die worden beschreven in het werk van de Dalai Lama en Krishnamurti, volstrekt ontoereikend zijn voor onze liberale, dynamische westerse cultuur. Dat is maar hoe je het bekijkt. In ieder geval past het gedachtengoed van Dohmen verassend goed bij dat van de Daila Lama en Krishnamurti.

Het boek van Dohmen is het waard om te worden gelezen. Heb je voldoende voorkennis, dan is het een must. Tenminste, als de kwaliteit van leven je niet onverschillig laat.

sterren 8

Aristoteles GroenJoep Dohmen – Tegen de onverschilligheid. Pleidooi voor een moderne levenskunst.

Ambo Anthos

2007 / 2014

Paperback € 17,50 / E-book € 9,99

Share Button