Tagarchief: Pauperparadijs

Recensie

Share Button

Het pauperparadijs coverSuzanna Jansen – Het pauperparadijs

Is de overgrootmoeder van Suzanna Jansen in het verleden onterfd? Binnen haar familie doet zo’n verhaal de ronde. Overgrootmoeder Helena zou zijn getrouwd met een katholieke man en daarna zijn verstoten uit een rijke familie. Het verhaal komt weer naar boven als Jansen tijdens het opruimen van de zolder van haar moeder een bidprentje vindt. Nieuwsgierig geworden duikt ze in het verleden en komt ze achter de waarheid. Een waarheid die verborgen had moeten blijven.

Het pauperparadijs is een familiegeschiedenis, maar tegelijkertijd ook de geschiedenis van het gevangeniswezen en die van Nederland. Jansen weeft deze historische aspecten prachtig door elkaar.

Op zoek naar de waarheid gaat Jansen tot 5 generaties terug. Eén van haar voorvaderen, ene Tobias Braxhoofden, wordt na een carrière als soldaat in het leger van Napoleon, bewaker in een nieuw gestichte kolonie in Drenthe, het tegenwoordige Veenhuizen.

De kolonie blijkt gesticht in 1823 door ene Johannes van den Bosch. Dat was een sociaal voelende generaal, die de verpaupering in de Nederlandse steden wilde tegengaan. Hij dacht aan de onontgonnen gronden in de noordelijke provincies en telde één plus één bij elkaar op: door vagebonden, arme sloebers en verlaten kinderen achter de ploeg te zetten, konden ze zich nuttig maken; het harde werken zou ze tegelijk opvoeden en beschaven. De generaal bouwde in het afgelegen Veenhuizen drie grote gestichten waar tienduizenden armelui een heropvoeding ondergingen, pas in 1973 was de laatste landloper er vertrokken.

Jansen beschrijft hoe het Tobias en zijn nageslacht moet zijn vergaan. Ze constateert dat van het doel van Veenhuizen – opvoeden tot een zelfstandig bestaan – in de praktijk niets terecht kwam. Dat kwam omdat ‘de pauper’ vrijwel alle onafhankelijkheid werd ontnomen.

Ze hadden gewerkt, maar geen vak geleerd. Ze waren naar school gegaan, maar wisten niet hoe ze zich op eigen kracht moesten handhaven. Het lastigst was dat de buitenwereld ze helemaal niet zo welwillend bezag als de Maatschappij deed voorkomen.

Uiteindelijk lukt het betovergrootmoeder Cato om met haar zes kinderen aan de schrijnende toestanden (mannen, vrouwen en kinderen moesten gescheiden leven) te ontsnappen. Dit lukt Cato omdat ze een bruggenhoofd heeft in de vorm van familie. Deze familie woont in Amsterdam en bij hen kan worden ingewoond.

In de loop der tijd veranderen de inzichten m.b.t. de armoedebestrijding. Veenhuizen is een mislukking en men zoekt het voortaan dichter bij huis, naar Engels voorbeeld (tuinstad concept). Aan de rand van Amsterdam worden dorpen als Floradorp en Tuindorp-Oostzaan gesticht. Men heeft het idee dat groen, ruimte en huiselijkheid de sleutel tot succes is. Niet dat daarmee de bemoeienis met ‘het volk’ over is. Eens in de zoveel tijd komen opzichteressen controleren. En wie het als gezin ‘goed’ doet, mag in een wat betere straat wonen.

Hoe meer de geschiedenis dichterbij komt, hoe meer het met Jansen doet. Als ze de foto ziet van overgrootvader Harmen, die werd opgepakt voor landloperij en – hoe toevallig – in Veenhuizen zijn straf uitzat, voelt het als de kennismaking met een verloren gewaand familielid. Jansen begrijpt steeds beter waarom er in de familie niet graag over het verleden werd en wordt gesproken.

Jansen zegt dat het schrijven van het boek therapeutisch was. Iets dat ze niet had verwacht. Voor haar wordt duidelijk waar de neiging vandaan komt om zichzelf klein te maken. Veel lezers herkennen dat, zo blijkt uit reacties. Velen zijn t.o.v. hun voorgeslacht weliswaar gestegen op de maatschappelijke ladder, maar merken dat afkomst nog wel degelijk een rol speelt, ook al willen we dat in Nederland niet graag horen.

Al met al is ‘Het pauperparadijs’ een genot om te lezen. Zoals gezegd historisch gezien zeer interessant en voor velen herkenbaar. Maar ook omdat Jansen erin slaagt de persoonlijke verhalen van lang geleden tot leven te wekken en het verhalend te houden in de zee van feiten. En daarnaast is het leuk om in andermans familie rond te neuzen. Een familie van wie de geschiedenis gelukkig niet verborgen is gebleven

sterren 9

Pauperparadijs collage

Share Button